"Mundu osoa ere ez al da txikiegia halako handinahi neurrigaberako?"
Friedrich Nietzsche
MOZAMBIKE
Gizakiek lurra lantzen zuten oso antzinatik.
Baziren elefanteak, lehoiak...
Baina baliabide mineralak aurkitu zituztenean...
lurra lantzeari utzi zioten.
Denbora guztia behar zuten harriak ateratzeko.
2010ean, ordea, enpresa batek eremua itxi zuen.
Indarkeria eta armak erabili zituzten jendea handik kanporatzeko,
eta bertakoek, beldurrez, alde egin zuten.
Enpresak beretzat hartu zuen eremu osoa.
Orain debekatuta dago sartzea.
URRE SUKARRA
Marcelino Miguel dut izena.
Lau seme-alaba dauzkat.
Lehen basora joaten nintzen errubi bila,
baina orain jabeek galarazi egin dute.
Eta harrapatuz gero, ez dizute barkatzen.
Errubia harribitxi preziatua da.
Gramoko 1.000-2.000 € balio du.
Harri txiki batek bizimodua alda diezazuke.
Lan hau zoriaren mende dago guztiz,
zeren eta hor barruan erraza baita hiltzea.
Aizu, lagun! Zertan ari zara hor?
- Hemen? - Bai.
Harriak bilatzen ari naiz.
Arriskutsua da.
Oso-oso arriskutsua, ze... hemen...
lurra behera etortzeko arrisku handia dago.
Nire anaia Ramadam-ek kobazulo bat aurkitu zuen,
eta esaten zuen: “Zulo horretatik milaka harri aterako dira!”
Ncoloto-n zegoen kobazuloa.
"Errubi mordo bat aterako da handik!"
Hau bezalako zulo bat zen.
Anaia pikatzera sartu zen.
Lehenago ere harriak topatu zituztenez, jendez beteta zegoen.
Anaia pikatzen hasi zen...
eta halako batean, lurra behera erori eta bertan hil zen.
Zer egingo diot?
Nik bilatzen jarraitu behar dut.
Hiltzen banaiz, Jainkoaren nahia izango da.
Horregatik ikusten nauzue orain kobazulo honen barruan,
dirua irabazi behar dudalako, seme-alabei jaten emateko.
Meatzari ilegalak eremuan sartzen dira... beldurrez.
Enpresak jakiten duenean meatzariak harriak ateratzen dabiltzala,
makinekin bertara joan eta lurperatu egiten dituzte.
Joan den hilean 25 lurperatu zituzten, eta bat ere ez zen bizirik atera.
Laguna!
CABO DELGADO-MONTEPUEZEKO ERRUBI-HOBIAK MILA MILIOI DOLAR BALIO DITU.
HERRITARREN ERDIAK BAINO GEHIAGO EGUNEKO 1,25 $-EKIN BIZI DIRA.
Wilson.
Nañupo-n zulatzen ari nintzela, poliziek aurkitu ninduten,
eta atzetik etorri zitzaizkidan.
Zulo batean erori eta min hartu nuen.
Min handia du.
Berak ukatu egiten du, baina argi dago jipoitu egin dutela.
Orbainak ditu.
Baina ezin du egia kontatu, errepresalien beldurrez.
Joan den astean polizia asko ibili da eskualdean.
Eta bera poliziengandik ihesi joango zen.
Errubiak, errubi-hobia.
Basora joaten direnean denbora asko ematen dute bertan,
zikin artean, eta garbitu gabe...
Emakume bat hurbiltzen bazaie,
bost lagun ere oheratzen dira berarekin.
Hala, sifilisa, gonorrea eta herpesa harrapatzen dituzte.
Egunean sei bat STG kasu artatzen ditugu (sexu-transmisiozko gaixotasunak).
- Badago emakumezkorik meatzean? - Bai. Baina ez dute zulatzen.
Sexu-transmisiozko infekzio bat du.
Baina ez du gogoratzen norekin egon den azken egunetan.
Anabasa da. Meatzari ilegalak...
Oso baldintza eskasetan bizi dira.
Dirua!
Harri bat erakutsiko dizut!
Harriak gauza handia dira!
Meatzetatik etortzen direnean,
droga eta alkohola barra-barra dabiltza hemen.
Babesik gabeko sexu-harremanak izaten dituzte.
Eta horrek infekzio asko ekartzen ditu:
sexu-transmisiozko gaixotasunak, GIBa...
Ez du merezi lurra lantzea.
Lurrak jada ez du etekinik ematen.
Airea kutsatuta dago, ibaietako urak ere bai...
Laborantzak ez du ematen familia baten beharrizanak asetzeko beste.
Emakume askok laborantza-lurrak uzten dituzte
diru errazagoaren bila joateko.
Euren etxeak uzten dituzte, senarrak uzten dituzte…
Bi-hiru egun pasa eta gero ez dute sosik lortu...
goseak daude ez dutelako ez baratze ez sororik...
eta orduan sexua saltzen dute, bizirik irauteko.
Bakarrik dago...
Egunero etortzen da.
Neska gazte asko etxetik alde egin eta hona etortzen dira, prostituitzera.
Meatzariekin.
Toni Zeferino naiz.
Hiru urte daramatzat hemen, urrea bilatzen.
Badut eskarmentua, beraz, eta ondo ezagutzen dut mundu hau.
Urrea ez da errubiak bezalakoa.
Askoz ere lan gehiago egin behar da,
eta gutxi irabazten da.
Halakoxea da lan hau,
gizonen lanbidea.
Umeak ere etortzen dira hona, bizirik irauteko bizibide baten bila.
Badut seme bat. Nampula-n bizi da, amarekin.
Baina azken bi urtean ez dut ikusi,
ez baitaukat dirurik bisitan joateko.
Hemen beldurrez zaude beti, berehala ihesi ateratzeko prest...
Sarri entzuten dira arma-hotsak eta tiroak...
Borrokak ez dira inoiz amaitzen.
Eta drogak eta prostituzioa ere badaude.
Hemendik joan nahi nuke, baina ez daukat modurik.
Urrea bilatzen ari naiz.
Hara, hauxe da urrea.
Zaila da aurkitzen, jakin egin behar da nola bilatu.
Lanean leher egin arren, egunean gramo erdi baino gutxiago ateratzen duzu.
2.000 metical (23 €) pagatzen digute gramoa.
Gero, haiek urrutira eraman eta diru asko irabazten dute,
prezioa handiagoan saltzen dute eta.
Urre asko ateratzen zen lekuak agortuta daude.
Orain, apenas urrerik dagoen lekuak soilik geratzen zaizkigu, hau bezalakoak.
Urrea amaitu egin da.
Inguru honetan urre asko zegoen, erditik ibai bat igarotzen zelako.
Hau ibaia zen duela gutxira arte.
Baina mugarik gabe zulatu zuten eta emaria agortu egin zen.
Orain ez dago zulatzeko geruzarik,
gizakiok barrena jan diogu.
Gure herrialdea aberatsa dela diote. Nik ez dakit aberatsa den ala ez.
Baina ni ez naiz aberatsa.
Gero eta denbora gehiago ematen dut meatzean, baina ez dut ezer ateratzen.
- Zer egingo duzu bihar? - Lan.
- Non egiten duzu lan? - Nicuita-n.
Merkurioaren gainean hitz egitera etorri naiz.
Guztiok dakigu zer den, ezta?
Bai. Merkurioa hemen saltzen da.
Urrutitik ekartzen dute, eta hementxe saltzen dute.
Guk erosten dugu.
Hauxe da produktua, merkurioa.
Merkurioa baliatzen dugunean urrea biltzeko,
erre egiten dugu, ezta?
Baina ke hori, arnasa hartzen dugunean, nora doa?
Geure gorputzera.
Eta erabili dugun ura, nora doa?
Garbitzeko eta kozinatzeko erabiltzen dugu, edan egiten dugu...
Konturatu ginen janari hondarrak kolorez aldatzen zirela.
Platerik ez dugunez, azpilean bertan jaten genuen-eta.
Laster agertzen dira sintomak pertsonengan:
tripetako mina, beherakoa…
Edaten duzuen ura ez da edangarria.
Arazo asko sortzen ditu.
Kaltegarria da gure gorputzarentzat.
Ume txikiei dardara eragiten die.
Eta haurdunen kasuan, umearen garapena eragotzi dezake.
Eta kalteak eragiten dizkie garunean.
Zeuentzat eta guretzat, herritar guztiontzat,
merkurioa kaltegarria da.
Katea zuengan hasten da, merkurioa uretara botatzen duzuenean...
Gero, ur hori ibaira doa...
eta ibaia, itsasora...
Eta arrantzaleak itsasora doaz eta geuri saltzen dizkigute arrainak.
Merkurioaren erabilera minimizatu nahi dugu,
merkurioak denoi kalte egiten digulako.
BEHARTURIK, MUNDUAN 15 MILIOI MEATZARIK 500 TONA URRE ATERATZEN DITUZTE URTERO.
URRE GRAMO BAKOITZA LORTZEKO, 1 ETA 15 G MERKURIO BITARTEAN ERABILTZEN DIRA.
ARTISAU-MEATZARITZAK ERAGITEN DITU MERKURIO ISURKETA GUZTIEN % 40.
URRE SUKARRA
medicusmundi-k eskerrak eman nahi dizkie film hau posible bihurtu duten erakundeei,
eta Mozambikeko Osasun Ministerioari.
Hemen, meatzarien eta euren ordezkarien iritziak eta bizipenak bildu ditugu.
Iritzi guztiak jaso eta informazioa egiaztatzearren,
elkarrizketak eskatu genituen bertako meatzaritza enpresekin.
Ez zuten gonbita onartu.
Esker mila Bartzelona, Maputo eta Cabo Delgadoko gure langileei
euren ezinbesteko laguntzagatik.
Artxiboko materiala:
Lan honek AECIDen diru-laguntza jaso du 14-CO1-424 hitzarmenaren barruan,
"Mozambiken lehen mailako osasun arreta sustatzeko eta babestekoa.”
Edukiak medicusmundiren erantzukizuna dira
eta ez dute derrigor AECIDen iritzia islatzen.
Dokumental honek Europar Batasunaren laguntza jaso du.
Edukiak medicusmundiren erantzukizuna dira
eta ez dute derrigor EBaren iritzia islatzen.
Mozambiken filmatua.